Our Projects

Ergenlik Öncesi ve Erken Ergenlik Döneminde Aşırı Sıcaklık ile Dışsallaştırıcı Belirtiler Arasındaki İlişki: ABCD Çalışması Bulguları Bu bölümde Dr. Yankı Yazgan ve Dr. Onur Tuğçe Poyraz Fındık, iklim değişikliği bağlamında çevresel stresörlerin çocuk ruh sağlığı üzerindeki etkilerini inceleyen geniş ölçekli bir çalışmayı ele almaktadır. Araştırma, ABD’de 8.120 çocuğun 2016–2020 yılları arasında boylamsal olarak izlendiği Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD) Study verilerine dayanmaktadır. Aşırı sıcak, ay içinde 32.2°C üzerindeki gün sayısı olarak tanımlanmış; bu maruziyetin dışsallaştırıcı belirtiler (hiperaktivite, karşı gelme ve davranım sorunları) ve intihar girişimleri ile ilişkisi karma etkili regresyon modelleri kullanılarak test edilmiştir. Analizlerde yaş, cinsiyet, ırk/etnisite, gelir düzeyi ve mahalle özellikleri gibi değişkenler kontrol edilmiştir. Bulgular, siyah ve Latin kökenli çocukların aşırı sıcağa daha fazla maruz kaldığını ve ay içinde aşırı sıcak gün sayısı arttıkça dışsallaştırıcı belirtilerin küçük fakat istatistiksel olarak anlamlı düzeyde arttığını göstermektedir (IRR=1.06). Buna karşılık aşırı sıcak ile intihar girişimleri arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Sonuç olarak bu çalışma, iklim değişikliğinin çocuk ruh sağlığı üzerinde ölçülebilir etkileri olabileceğini ve bu etkilerin erken yaşlardan itibaren gözlenebileceğini ortaya koymaktadır. Ayrıca çevresel eşitsizliklerin ruh sağlığı eşitsizlikleriyle iç içe geçtiğine bizlere göstermektedir.

Erken Yaşam ve Ergenlik Dönemi Stresi, Ergenlerin Gri Madde Gelişimini Farklı Şekilde Modüle Etmektedir Prof. Dr. Yankı Yazgan ve Doç. Dr. Onur Tuğçe Poyraz Fındık kaydetmiş oldukları Journal Club ile literatürdeki makaleleri ele alıyorlar. Bu araştırma, erken yaşam stresinin beyin gelişimi üzerindeki etkilerini ele almaktadır. Çalışmanın temel amacı, hem erken çocuklukta hem de ergenlik döneminde yaşanan stres verici yaşam olaylarının beyindeki yapısal değişimleri nasıl etkilediğini incelemektir. Bu kapsamda, erken yaşam (0–5 yaş) ve ergenlik dönemi (14–17 yaş) stresli yaşam olaylarının, 14–17 yaş arasındaki sağlıklı ergenlerde (n = 37) gri madde hacmi değişiklikleri üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Bulgular, 0–5 yaş arasında ev içi olumsuz yaşam olaylarının (örneğin anne-baba ayrılığı, uzun hastalıklar, kayıplar) bireyin duygu ve düşünce gelişimini etkilediğini ve beynin erken olgunlaşmasına yol açtığını göstermektedir. Bu süreç kısa vadede uyum sağlasa da uzun vadede beynin gelişim potansiyelini sınırlamaktadır. Ergenlik döneminde ise sosyal çevreye bağlı olumsuz yaşam olaylarının (örneğin dışlanma, reddedilme, akran ilişkileri) başkalarına yönelik davranışları şekillendiren gelişimsel sistemleri etkilediği, beynin olgunlaşma sürecini yavaşlattığı ve bunun da empati yoksunluğu, duygusal katılık ve antisosyal özellik eğilimleriyle ilişkilendirildiği bulunmuştur. Araştırma sonuçları, stresin etkisinin yalnızca şiddetine değil, yaşandığı döneme de bağlı olduğunu göstermektedir. Erken yaşta stres, beyni henüz hazır olmadığı bir gelişim hamlesi için hızlandırırken; ergenlikteki sosyal stres, beynin olgunlaşmasını bozucu etki göstermektedir. Bu farklı yollar, ruh sağlığının nasıl şekillendiğini ve riskleri anlamak için kritik ipuçları sunmaktadır.

Ruh Sağlığı Bağlamında: Ergenlerde Sosyal Medya Kullanımının Ruh Sağlığı Üzerindeki Etkisine İlişkin Bulgular Prof. Dr. Yankı Yazgan ve Doç. Dr. Onur. Tuğçe Poyraz Fındık kaydetmiş oldukları Journal Club ile literatürdeki makaleleri ele alıyorlar. Bu araştırma, ergenlerin sosyal medya kullanım biçimlerinin ve sürelerinin, ruh sağlığı durumu ile nasıl ilişkili olduğunu anlamayı amaçlamaktadır. Bulgular, aşırı ve kontrolsüz sosyal medya kullanımının, özellikle zaten ruhsal sıkıntılar yaşayan ergenlerde, kaygı, depresif duygulanım ve uyku sorunları gibi belirtileri artırabileceğini; buna karşılık sosyal medyanın sosyal destek sağlamak, aidiyet duygusunu güçlendirmek ve olumlu akran etkileşimlerini teşvik etmek amacıyla dengeli şekilde kullanıldığında koruyucu bir rol üstlenebileceğini ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçları, yalnızca bireysel faktörlerin değil, sosyal medyanın kullanım amacı, süresi ve etkileşim kalitesi gibi çevresel ve bağlamsal koşulların da ergenlerin psikolojik iyi oluşunda önemli bir rol oynadığını göstermektedir.

DEHB Bağlamında: Genç Yetişkinlerin İş Ortamının DEHB Üzerindeki Etkisine İlişkin Görüşleri Prof. Dr. Yankı Yazgan ve Doç. Dr. Onur. Tuğçe Poyraz Fındık kaydetmiş oldukları Journal Club ile literatürdeki makaleleri ele alıyorlar. Bu araştırma, iş ortamındaki koşulların DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) belirtilerini katılımcıların kendi deneyimleri üzerinden nasıl etkilediğini anlamayı amaçlamaktadır. Yüksek stres, düzensizlik, katı kurallar ve sosyal destek eksikliği gibi etkenlerin DEHB belirtilerini artırdığı; buna karşılık esnek çalışma saatleri, açık iletişim, yapıcı geri bildirim ve düzenli bir yapının, DEHB’li bireylerin iş yaşamında daha rahat etmelerine katkı sağladığı gözlemlenmiştir. Araştırma sonuçları, yalnızca bireysel faktörlerin değil, bireyin içinde bulunduğu çevresel koşulların da DEHB belirtilerinin ortaya çıkışında önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.